Witamina A

Witamina A

Większość z nas kojarzy witaminę A, a dokładniej jej niedobory, z występowaniem kurzej ślepoty, czyli pogorszonego widzenia po zmroku. W ostatnich latach też głośno było o beta karotenie (który jest prowitaminą, czyli związkiem, który w wyniku reakcji chemicznych ulega przekształceniu w witaminę – w tym wypadku A), głównie w kontekście poprawiania wyglądu naszej skóry. Jednak witamina A uczestniczy w wielu innych procesach zachodzących w organizmie i zarówno jej niedobór, jak i nadmiar może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Jako że witamina A magazynowana jest w wątrobie na długi czas, objawy niedoboru mogą być widoczne widoczne nawet dopiero po kilku latach, kiedy wykończą się zapasy witaminy. Powody niedoboru mogą tkwić zarówno w niewłaściwej diecie, jak i w chorobach i upośledzeniach funkcjonowania niektórych narządów. Przedawkowanie witaminy A (hiperwitaminozwa) najczęściej spowodowane jest długotrwałym przyjmowaniem zbyt dużej ilości witaminy w pokarmach (głównie w wątrobach zwierzęcych).

Funkcje witaminy A

  • jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania wzroku,
  • zapobiega kurzej ślepocie,
  • odpowiada za stan skóry, włosów i paznokci,
  • oddziałuje na wzrost włosów i kości,
  • uczestniczy w procesie metabolizmu białka,
  • obniża poziom cholesterolu we krwi,
  • oczyszcza organizm z toksyn,
  • uczestniczy w wytwarzaniu przeciwciał, co w rezultacie zwiększa odporność organizmu,
  • odpowiada za dobry stan (nawilżenie, odporność) błon śluzowych w przewodzie pokarmowym i drogach oddechowych,
  • uczestniczy w gospodarce hormonalnej,
  • ma swój udział w profilaktyce m.in. nowotworów, alergii skórnych, chorób układu krążenia, chorób oczu.

Przyczyny niedoboru witaminy A

1. Niedobór pierwotny: przyjmowanie zbyt małej ilości witaminy A wraz z pokarmem.
2. Niedobór wtórny (pomimo przyjmowania odpowiedniej ilości witaminy):

  • marskość wątroby,
  • mukowiscydoza,
  • choroba trzewna,
  • giardioza (choroba pasożytnicza),
  • zwężenie jelita cienkiego lub dróg żółciowych.

Skutki niedoboru witaminy A

  • suchość skóry i włosów,
  • łamliwość włosów i paznokci,
  • rogowacenie skóry,
  • kurza ślepota (pogorszenie widzenia po zmroku),
  • zaburzenia wzrostu u dzieci,
  • suchość spojówek i pieczenie oczu,
  • zaburzenia płodności.

Skutki przedawkowania witaminy A

  • obniżony apetyt, nudności i wymioty,
  • drażliwość,
  • wysypki,
  • zmęczenie,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • wypadanie włosów,
  • wady wrodzone u dzieci (jeśli hiperwitaminoza wystąpiła w czasie ciąży),
  • bóle stawów,
  • zaburzenia psychiczne,
  • osłabienie kości i osteoporoza,
  • śmierć – spowodowana spożyciem wątroby zwierzęcej o bardzo wysokim stężeniu witaminy A (głównie zwierząt polarnych).

Źródła witaminy A

  • tran,
  • wątroba drobiowa, wieprzowa lub wołowa,
  • marchew,
  • szpinak,
  • ryby (śledzie, sardynki, tuńczyk),
  • pomidory,
  • sałata,
  • żółtka jaj,
  • tłusta śmietana,
  • pietruszka,
  • mango,
  • dynia,
  • jarmuż,
  • kapusta włoska,
  • brokuły,
  • kalafior,
  • sałata.

Zalecane normy dietetyczne na witaminę A

Grupy ludności – [Zalecane normy dietetyczne] – [Bezpieczna maksymalna dawka niepowodująca ryzyka efektów ubocznych]

  • Dzieci 1-3 lat [300 µg / dzień] – [600 µg / dzień]
  • Dzieci 4-8 lat [400 µg / dzień] – [900 µg / dzień]
  • Dziewczęta 9-13 lat [600 µg / dzień] – [1700 µg / dzień]
  • Młodzież żeńska 14-18 lat [700 µg / dzień] – [2800 µg / dzień]
  • Kobiety 19-30 lat [700 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Kobiety 31-50 lat [700 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Kobiety 50-70 lat [700 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Kobiety powyżej 70 lat [700 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Kobiety ciężarne do 18 lat [750 µg / dzień] – [2800 µg / dzień]
  • Kobiety ciężarne 19-30 lat [770 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Kobiety ciężarne 31-50 lat [770 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Kobiety karmiące do 18 lat [1200 µg / dzień] – [2800 µg / dzień]
  • Kobiety karmiące 19-30 lat [1300 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Kobiety karmiące 31-50 lat [1300 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Chłopcy 9-13 lat [600 µg / dzień] – [1700 µg / dzień]
  • Młodzież męska 14-18 lat [900 µg / dzień] – [2800 µg / dzień]
  • Mężczyźni 19-30 lat [900 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Mężczyźni 31-50 lat [900 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Mężczyźni 50-70 lat [900 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]
  • Mężczyźni powyżej 70 lat [900 µg / dzień] – [3000 µg / dzień]

Dane wg Dietary Reference Intakes, ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board.

Vitalogy
ADMINISTRATOR
PROFILE

Więcej z tej tematyki:

Cynk: mikroelement do zadań specjalnych
Witamina D: dlaczego jest ważna?
Witamina B5: skutki niedoboru i przedawkowania
Kwas Foliowy: zapotrzebowanie i skutki niedoboru